Bong võng mạc là bệnh lý mắt nghiêm trọng, có thể gây suy giảm thị lực hoặc mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Những dấu hiệu như chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, nhìn mờ hoặc xuất hiện màn đen che khuất tầm nhìn là các cảnh báo không nên chủ quan. Vậy nguyên nhân bong võng mạc là gì, bệnh nguy hiểm như thế nào và có những phương pháp điều trị nào? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Bong võng mạc là gì?
Võng mạc là lớp mô thần kinh nằm ở phía trong cùng của nhãn cầu, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và chuyển đổi tín hiệu thành thông tin truyền đến não thông qua dây thần kinh thị giác. Nhờ đó, con người có thể nhìn thấy hình ảnh, màu sắc và các vật thể xung quanh.
Bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc thần kinh bị tách khỏi lớp mô nâng đỡ bên dưới, làm gián đoạn quá trình cung cấp dưỡng chất và ảnh hưởng đến chức năng thị giác. Nếu không được xử trí kịp thời, vùng võng mạc bị bong có thể tổn thương nghiêm trọng, dẫn đến giảm thị lực không hồi phục.
Bệnh thường được chia thành ba dạng chính:
- Bong võng mạc do rách: Xảy ra khi võng mạc xuất hiện vết rách hoặc lỗ thủng, tạo điều kiện cho dịch kính hóa lỏng đi xuống phía dưới võng mạc.
- Bong võng mạc do co kéo: Các dải mô xơ hoặc mô sẹo kéo võng mạc ra khỏi vị trí bình thường, thường gặp ở người mắc bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh.
- Bong võng mạc xuất tiết: Dịch tích tụ dưới võng mạc do viêm, bệnh lý mạch máu, khối u hoặc các nguyên nhân khác, không nhất thiết có vết rách võng mạc.
Mỗi dạng bệnh có nguyên nhân và hướng xử trí khác nhau. Vì vậy, người bệnh cần được khám mắt chuyên khoa để xác định chính xác tình trạng trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.
Nguyên nhân gây bong võng mạc
Có nhiều yếu tố có thể dẫn đến tổn thương võng mạc. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và đánh giá nguy cơ tái phát.
Bong võng mạc do rách hoặc thủng võng mạc
Đây là dạng thường gặp nhất. Theo tuổi tác, dịch kính bên trong mắt có thể thay đổi cấu trúc và co lại, tạo lực kéo lên võng mạc. Nếu lực kéo đủ lớn, võng mạc có thể xuất hiện vết rách, khiến dịch kính hóa lỏng đi vào phía dưới và làm lớp võng mạc tách khỏi mô nâng đỡ.
Tình trạng này có thể xảy ra ở người lớn tuổi, người cận thị nặng hoặc người từng bị chấn thương mắt.
Bong võng mạc do co kéo
Bong võng mạc do co kéo thường liên quan đến sự hình thành mô xơ bất thường trên bề mặt võng mạc. Khi các mô này co rút, chúng kéo võng mạc khỏi vị trí bình thường.
Nguyên nhân đáng chú ý là bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh. Người mắc bệnh lâu năm, kiểm soát đường huyết chưa tốt hoặc đã xuất hiện tổn thương mạch máu võng mạc cần được theo dõi mắt định kỳ.
Bong võng mạc do xuất tiết
Dạng bệnh này xảy ra khi dịch tích tụ dưới võng mạc do viêm, bất thường mạch máu, khối u hoặc một số bệnh lý toàn thân. Khác với dạng bong do rách, tình trạng này có thể xuất hiện mà không có vết rách võng mạc.
Điều trị cần tập trung vào nguyên nhân gây tích tụ dịch, kết hợp theo dõi tình trạng võng mạc theo chỉ định của bác sĩ.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tổn thương võng mạc, bao gồm:
- Cận thị nặng, đặc biệt khi võng mạc ngoại vi có vùng thoái hóa.
- Tiền sử rách hoặc bong võng mạc ở một trong hai mắt.
- Người thân trong gia đình từng mắc bệnh.
- Chấn thương mắt do tai nạn hoặc va đập mạnh.
- Tiền sử phẫu thuật mắt, đặc biệt là phẫu thuật đục thủy tinh thể.
- Bệnh võng mạc đái tháo đường và một số bệnh lý mắt khác.
Tuy nhiên, không phải ai có yếu tố nguy cơ cũng sẽ mắc bệnh. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện những tổn thương cần theo dõi hoặc điều trị trước khi ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.
Dấu hiệu bong võng mạc cần nhận biết sớm
Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không gây đau nên người bệnh dễ bỏ qua các triệu chứng. Nhận biết những thay đổi bất thường trong tầm nhìn là bước quan trọng để phát hiện bệnh sớm.
Xuất hiện chớp sáng bất thường
Người bệnh có thể nhìn thấy những tia sáng lóe lên ở vùng ngoại vi, đặc biệt trong môi trường tối hoặc khi chuyển động mắt. Hiện tượng này có thể liên quan đến lực kéo của dịch kính lên võng mạc.
Chớp sáng mới xuất hiện hoặc tăng lên bất thường cần được kiểm tra sớm để loại trừ tình trạng rách võng mạc.
Ruồi bay trước mắt tăng đột ngột
Ruồi bay là hiện tượng nhìn thấy các chấm đen, sợi nhỏ hoặc hình dạng giống mạng nhện di chuyển theo hướng nhìn. Đây có thể là biểu hiện của sự thay đổi dịch kính, nhưng đôi khi cũng liên quan đến rách võng mạc hoặc xuất huyết trong mắt.
Nếu số lượng ruồi bay tăng nhanh trong thời gian ngắn, đặc biệt khi đi kèm chớp sáng, người bệnh cần khám mắt khẩn cấp.
Xuất hiện màn đen che khuất tầm nhìn
Một dấu hiệu đáng lo ngại là cảm giác có bóng tối hoặc tấm màn che từ một phía của tầm nhìn. Vùng tối có thể lan rộng khi diện tích võng mạc bị bong tăng lên.
Đây là triệu chứng cần được đánh giá khẩn cấp, bởi việc trì hoãn có thể làm giảm cơ hội bảo tồn thị lực.
Nhìn mờ hoặc suy giảm thị lực đột ngột
Khi vùng võng mạc bị bong ảnh hưởng đến hoàng điểm — khu vực đảm nhiệm thị lực trung tâm — người bệnh có thể nhìn mờ, khó đọc chữ hoặc khó nhận diện khuôn mặt.
Mức độ suy giảm thị lực phụ thuộc vào vị trí, diện tích bong và thời gian tổn thương. Không nên chờ đến khi mắt nhìn mờ rõ rệt mới đi khám.
Lưu ý: Khi xuất hiện chớp sáng mới, ruồi bay tăng đột ngột, màn đen che tầm nhìn hoặc thị lực giảm bất thường, hãy đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay trong ngày. Nếu thị lực giảm đột ngột hoặc có màn đen che khuất tầm nhìn, cần được đánh giá cấp cứu ngay.
Bong võng mạc có nguy hiểm không?
Bong võng mạc là tình trạng có thể đe dọa thị lực nếu không được điều trị kịp thời. Khi lớp võng mạc bị tách khỏi mô nâng đỡ, các tế bào cảm nhận ánh sáng có thể bị tổn thương, làm suy giảm khả năng tiếp nhận hình ảnh.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm nguyên nhân gây bệnh, diện tích võng mạc bị bong, thời gian tổn thương và việc hoàng điểm có bị ảnh hưởng hay không.
Nếu vùng bong chưa lan đến hoàng điểm, việc điều trị kịp thời có thể giúp bảo tồn thị lực trung tâm. Ngược lại, khi hoàng điểm đã bị bong, khả năng phục hồi thị lực có thể hạn chế dù võng mạc được áp trở lại thành công.
Ngoài ra, bệnh có thể tái phát hoặc phát sinh biến chứng sau điều trị. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám và hướng dẫn chăm sóc của bác sĩ.
Các phương pháp chẩn đoán bong võng mạc
Để xác định tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh lý và tiến hành các phương pháp thăm khám phù hợp.
Khám đáy mắt sau giãn đồng tử
Đây là phương pháp quan trọng giúp bác sĩ quan sát võng mạc, xác định vị trí vết rách, vùng bong và đánh giá tình trạng hoàng điểm. Thuốc giãn đồng tử giúp mở rộng tầm quan sát phía trong mắt.
Sau khi khám, người bệnh có thể bị nhìn mờ tạm thời hoặc nhạy cảm với ánh sáng trong vài giờ.
Siêu âm mắt
Siêu âm mắt có thể được chỉ định khi bác sĩ không thể quan sát rõ võng mạc do xuất huyết dịch kính, đục môi trường trong suốt hoặc những nguyên nhân khác.
Phương pháp này giúp đánh giá tình trạng bên trong nhãn cầu và hỗ trợ chẩn đoán khi cần thiết.
Chụp cắt lớp quang học OCT và các xét nghiệm bổ sung
Chụp cắt lớp quang học OCT giúp đánh giá cấu trúc võng mạc, đặc biệt là vùng hoàng điểm. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác để làm rõ nguyên nhân hoặc bệnh lý đi kèm.
Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào kết quả khám và tình trạng thực tế của mắt.
Cách điều trị bong võng mạc hiện nay
Mục tiêu điều trị là đưa võng mạc trở lại vị trí bình thường, xử lý nguyên nhân gây bong và hạn chế nguy cơ mất thị lực. Phương pháp được lựa chọn phụ thuộc vào dạng bệnh, vị trí tổn thương, mức độ bong và tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Laser hoặc áp lạnh đối với vết rách võng mạc
Trong trường hợp võng mạc mới xuất hiện vết rách nhưng chưa bong đáng kể, bác sĩ có thể sử dụng laser quang đông hoặc áp lạnh để tạo vùng kết dính quanh vết rách, giúp hạn chế dịch đi xuống dưới võng mạc.
Đây là phương pháp xử lý một số trường hợp rách võng mạc nhằm ngăn ngừa bong tiến triển. Laser hoặc áp lạnh đơn thuần thường không đủ để điều trị một vùng bong võng mạc đã hình thành và lan rộng.
Phẫu thuật cắt dịch kính
Cắt dịch kính là phương pháp phẫu thuật loại bỏ dịch kính bên trong mắt để giải phóng lực kéo, xử lý các vết rách và hỗ trợ áp võng mạc trở lại vị trí bình thường.
Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ có thể sử dụng khí nội nhãn hoặc dầu silicone để hỗ trợ giữ võng mạc. Việc lựa chọn vật liệu phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và đánh giá chuyên môn.
Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn về tư thế đầu, thuốc điều trị và lịch tái khám.
Phẫu thuật đai củng mạc
Phẫu thuật đai củng mạc sử dụng một dải vật liệu y tế đặt bên ngoài thành nhãn cầu để hỗ trợ giảm lực kéo lên võng mạc và giúp võng mạc áp sát lớp mô bên dưới.
Phương pháp này có thể được lựa chọn trong một số trường hợp bong võng mạc do rách, tùy thuộc vào vị trí vết rách và đặc điểm tổn thương.
Bơm khí nội nhãn
Bơm khí nội nhãn là kỹ thuật đưa một bóng khí vào trong mắt nhằm hỗ trợ ép vùng võng mạc bị bong trở lại vị trí bình thường. Phương pháp chỉ phù hợp với một số trường hợp được lựa chọn kỹ lưỡng.
Người bệnh có thể phải giữ tư thế đầu theo hướng dẫn để bóng khí tác động đúng vị trí. Khi trong mắt còn khí, người bệnh không được đi máy bay hoặc lên độ cao lớn nếu chưa được bác sĩ xác nhận an toàn; đặc biệt, cần thông báo cho nhân viên y tế về bóng khí nội nhãn trước khi gây mê vì một số thuốc gây mê có thể làm bóng khí giãn nở nguy hiểm.
Chăm sóc sau điều trị
Sau khi điều trị, người bệnh cần:
- Sử dụng thuốc đúng liều và đúng thời gian được kê đơn.
- Tuân thủ hướng dẫn về tư thế đầu nếu có yêu cầu.
- Tránh vận động mạnh hoặc các hoạt động chưa được bác sĩ cho phép trong giai đoạn hồi phục.
- Tái khám đúng lịch để đánh giá tình trạng võng mạc và phát hiện sớm biến chứng.
- Liên hệ cơ sở y tế ngay nếu đau mắt tăng, mắt đỏ nhiều, thị lực giảm hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường mới.
Khả năng phục hồi thị lực khác nhau ở từng người. Võng mạc áp trở lại thành công không đồng nghĩa thị lực chắc chắn trở về mức ban đầu, đặc biệt khi hoàng điểm đã bị tổn thương.
Cách phòng ngừa bong võng mạc
Không phải tất cả các trường hợp bong võng mạc đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể giúp phát hiện sớm tổn thương và giảm nguy cơ biến chứng.
Khám mắt định kỳ
Người cận thị nặng, người từng bị rách hoặc bong võng mạc, người đã phẫu thuật mắt và người có tiền sử gia đình mắc bệnh nên được bác sĩ hướng dẫn lịch khám phù hợp.
Khám đáy mắt giúp phát hiện những vùng võng mạc bất thường có nguy cơ tiến triển, từ đó cân nhắc theo dõi hoặc can thiệp khi cần.
Bảo vệ mắt khỏi chấn thương
Sử dụng kính bảo hộ khi làm việc với máy móc, dụng cụ có nguy cơ gây va đập hoặc khi tham gia các hoạt động thể thao có tiếp xúc mạnh.
Sau chấn thương mắt, nếu xuất hiện nhìn mờ, chớp sáng, ruồi bay hoặc đau mắt, cần được thăm khám sớm.
Kiểm soát bệnh lý nền
Người mắc bệnh đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết, huyết áp theo hướng dẫn y tế và khám mắt định kỳ để phát hiện bệnh võng mạc đái tháo đường.
Việc theo dõi và điều trị bệnh lý nền giúp giảm nguy cơ tiến triển của các tổn thương võng mạc liên quan.
Không chủ quan với các dấu hiệu bất thường
Chớp sáng mới xuất hiện, ruồi bay tăng đột ngột hoặc màn đen che khuất tầm nhìn không nên được xem là những thay đổi bình thường do tuổi tác. Thăm khám kịp thời giúp xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.
Khi nào cần đến bệnh viện khám bong võng mạc?
Người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay khi xuất hiện một trong những dấu hiệu sau:
- Chớp sáng hoặc ruồi bay mới xuất hiện, tăng nhanh về số lượng.
- Có bóng đen hoặc màn tối che một phần tầm nhìn.
- Thị lực giảm đột ngột, nhìn mờ bất thường.
- Xuất hiện các triệu chứng bất thường sau chấn thương mắt.
Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chờ triệu chứng tự hết. Việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị và bảo tồn thị lực.
Khám và tư vấn bệnh lý võng mạc tại Bệnh viện Mắt Bình Tâm
Khi có dấu hiệu bất thường về thị lực, người bệnh nên chủ động thăm khám tại cơ sở chuyên khoa mắt để được đánh giá chính xác tình trạng võng mạc và tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Tại Bệnh viện Mắt Bình Tâm, người bệnh có thể tìm hiểu thông tin về dịch vụ khám mắt, quy trình thăm khám và hướng dẫn chăm sóc mắt thông qua các kênh thông tin chính thức của bệnh viện.
Đối với những trường hợp nghi ngờ bong võng mạc, việc thăm khám sớm giúp xác định mức độ tổn thương và nhu cầu can thiệp. Phương pháp điều trị cụ thể cần được bác sĩ quyết định dựa trên kết quả khám và điều kiện chuyên môn thực tế.
Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về các triệu chứng đang gặp phải, tiền sử bệnh lý mắt, các phương pháp điều trị có thể áp dụng và kế hoạch theo dõi sau điều trị.
Kết luận
Bong võng mạc là bệnh lý mắt nghiêm trọng, có thể dẫn đến suy giảm thị lực kéo dài hoặc mất thị lực vĩnh viễn nếu không được xử trí kịp thời. Việc nhận biết các dấu hiệu như chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, màn đen che tầm nhìn và nhìn mờ bất thường giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm.
Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định laser, áp lạnh hoặc phẫu thuật để điều trị. Bên cạnh đó, khám mắt định kỳ, kiểm soát bệnh lý nền và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau điều trị là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ thị lực.
Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ bong võng mạc, hãy đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay để được đánh giá và xử trí phù hợp, tránh trì hoãn làm tăng nguy cơ tổn thương thị lực không hồi phục.
đăng ký khám